Panik Bozukluk Nedir? Belirtileri ve Tedavi Süreci | Uzm. Kl. Psk. Buse Gözcü

Yazar: Uzman Klinik Psikolog Buse Gözcü

Panik Bozukluk Nedir?

Bir kez panik atak yaşamak, panik bozukluğunuz olduğu anlamına gelmez. Birçok insan hayatının farklı dönemlerinde yoğun kaygı nedeniyle panik atak benzeri belirtiler yaşayabilir. Ancak bazı kişiler için asıl sorun, atağın kendisinden çok yeniden panik atak geçirme korkusu haline gelir.

Panik bozukluk; beklenmedik panik atakların tekrarlaması ve bu atakların yeniden yaşanacağına dair sürekli bir kaygı duyulmasıyla karakterize bir anksiyete bozukluğudur. Bu kaygı zamanla kişinin davranışlarını değiştirebilir ve günlük yaşamını önemli ölçüde etkileyebilir.

Örneğin kişi, panik atak geçirdiği yere tekrar gitmek istemeyebilir, yalnız kalmaktan kaçınabilir veya "Ya yine olursa?" düşüncesi nedeniyle kendini sürekli tetikte hissedebilir.

Panik Atak ile Panik Bozukluk Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki kavram sıklıkla karıştırılır.

Panik atak, ani başlayan ve yoğun korkuyla birlikte fiziksel belirtilerin ortaya çıktığı bir deneyimdir.

Panik bozukluk ise bu atakların tekrarlaması ve kişinin yeni bir atak geçirme korkusuyla yaşamını değiştirmeye başlamasıdır.

Kısacası:

• Panik atak bir belirti veya deneyimdir.

• Panik bozukluk ise tanı alabilen bir ruh sağlığı durumudur.

Bu ayrımı bilmek, yaşanan deneyimi doğru anlamlandırmak açısından önemlidir.

Panik Bozukluğun Belirtileri Nelerdir?

Panik bozukluğu olan kişilerde hem panik atak belirtileri hem de ataklar arasında devam eden kaygılar görülebilir.

Sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

Tekrarlayan panik ataklar

Ataklar bazen belirgin bir neden olmadan ortaya çıkabilir.

Yeni bir atak geçirme korkusu

Kişi gün içinde sürekli bedenini dinleyebilir ve "Acaba yine başlayacak mı?" diye düşünebilir.

Bedensel belirtileri sürekli kontrol etme

Kalp atışını dinlemek, tansiyon ölçmek veya nefesini sık sık kontrol etmek gibi davranışlar görülebilir.

Kaçınma davranışları

Panik atak yaşanan ortamlar veya "kaçmanın zor olacağını" düşünülen yerler zamanla terk edilmeye başlanabilir.

Sürekli tetikte hissetme

Kişi rahat bir ortamda olsa bile gevşemekte zorlanabilir.

Panik Bozukluk Günlük Yaşamı Nasıl Etkileyebilir?

Panik bozukluk yalnızca atak anlarında değil, ataklar arasında da yaşamı etkileyebilir.

Örneğin kişi:

• Toplu taşımaya binmekten kaçınabilir.

• Kalabalık ortamlara girmek istemeyebilir.

• Spor yaparken çarpıntı yaşayacağı korkusuyla egzersizi bırakabilir.

• Tek başına dışarı çıkmakta zorlanabilir.

• Sürekli yanında su, ilaç veya "güvende hissettiren" eşyalar taşımaya başlayabilir.

Bu davranışlar ilk başta rahatlatıcı gibi görünse de zamanla yaşam alanını daraltabilir.

Panik Bozukluk Neden Gelişir?

Panik bozukluğun tek bir nedeni yoktur. Çeşitli biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

Olası etkenlerden bazıları şunlardır:

• Genetik yatkınlık

• Uzun süreli stres

• Travmatik yaşam olayları

• Kaygıya yatkın kişilik özellikleri

• Bedensel belirtileri felaketleştirme eğilimi

Örneğin kalp atışındaki normal bir hızlanmayı "Kalp krizi geçiriyorum." şeklinde yorumlamak, kaygının daha da artmasına neden olabilir.

Panik Bozuklukta Kaçınma Davranışları Neden Artar?

Panik bozukluğu yaşayan kişiler çoğu zaman kendilerini korumaya çalışırlar.

Bu nedenle:

• Asansöre binmemek,

• Uçak yolculuğundan kaçınmak,

• Sinema veya tiyatro gibi kapalı alanlara gitmemek,

• Trafiğe çıkmamak,

• Evden yalnız ayrılmamak

gibi davranışlar geliştirebilirler.

Bu kaçınmalar kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak uzun vadede beynin "Gerçekten tehlikede olmalıyım." şeklinde öğrenmesine katkıda bulunabilir.

Panik Bozukluk Tedavi Edilebilir mi?

Evet. Panik bozukluk, uygun tedaviyle yönetilebilen bir ruh sağlığı durumudur.

Psikoterapide amaç yalnızca panik atakların azalması değildir. Aynı zamanda kişinin kaygıyla kurduğu ilişkiyi değiştirmek, kaçınma davranışlarını azaltmak ve yeniden güven duygusunu geliştirmektir.

Terapi sürecinde şu konular üzerinde çalışılabilir:

• Panik döngüsünü anlamak

• Bedensel belirtileri yorumlama biçimini fark etmek

• Kaçınma davranışlarını azaltmak

• Belirsizliğe tahammül becerisini geliştirmek

• Kaygıyı sürdüren düşünce kalıplarını ele almak

Gerekli görülen durumlarda psikiyatrist değerlendirmesiyle ilaç tedavisi de planlanabilir.

Ne Zaman Destek Alınmalıdır?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa profesyonel destek almanız faydalı olabilir:

• Tekrarlayan panik ataklar yaşıyorsanız,

• Yeni bir atak geçirme korkusu nedeniyle yaşamınızı kısıtlıyorsanız,

• Kaçınma davranışlarınız artıyorsa,

• Günlük yaşamınız, işiniz veya sosyal ilişkileriniz etkileniyorsa,

• Sürekli bedensel belirtilerinizi kontrol etme ihtiyacı hissediyorsanız.

Erken dönemde alınan destek, panik bozukluğun yaşam üzerindeki etkisini azaltmaya yardımcı olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Her panik atak yaşayan kişide panik bozukluk gelişir mi?

Hayır. Bir kez panik atak yaşamak, panik bozukluk tanısı almak anlamına gelmez. Panik bozuklukta atakların tekrarlaması ve kişinin yeni atak korkusuyla yaşamını değiştirmesi beklenir.

Panik bozukluk kendiliğinden geçer mi?

Bazı kişilerde belirtiler zaman zaman hafifleyebilir. Ancak uzun süredir devam eden ve günlük yaşamı etkileyen belirtiler için profesyonel değerlendirme önemlidir.

Panik bozukluk tedavisinde psikoterapi etkili midir?

Bilimsel çalışmalar, özellikle bilişsel davranışçı terapi başta olmak üzere çeşitli psikoterapi yaklaşımlarının panik bozukluk tedavisinde etkili olduğunu göstermektedir. Terapi planı kişinin ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Sonuç

Panik bozukluk, yalnızca panik ataklardan ibaret değildir. Çoğu zaman kişinin yaşamını asıl zorlaştıran, yeni bir atak geçirme korkusu ve buna bağlı gelişen kaçınma davranışlarıdır. Bu döngü zamanla günlük yaşamı daraltabilir. Ancak uygun psikolojik destekle panik bozukluk anlaşılabilir, yönetilebilir ve kişinin yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir.